لزیرک کجاست؟

قسمت اول

مجموعه شهرستان نوشهر،واقع  در استان مازندران.

این منطقه درجنوب شهرستان نوشهرقرارگرفته و دارای مناظربسیارزیبا ،بدیع و

دیدنی است که نوازشگرروح وجان هربیننده ای است.جنگلهای انبوه،آبشارها یی

باارتفاع زیاد، چشمه هایی باآب روان وگوارا ورودهای خروشان،ازجمله آن است.

معرفی "لزیرک" رامی توان به دوقسمت مستقل تقسیم نمود:

اول: لزیرک دردورهء کهن وباستان، شامل:معرفی آثاروابنیه و آن چراکه میتوان

براساس شواهد وقراین موجود ،درباره چگونگی ونحوه زندگی مردم آن عصر،

بدست آورد.

دوم: معرفی مردم ساکن درآن منطقه شامل:  فرهنگ ، آداب و رسوم بجامانده از

نیاکان،آداب معاشرت، تاریخ،اعتقادات ،آیین ویژه ودرآخر محصولات کشاورزی و

باغی آنهاونیزشناخت طبیعت منطقه.

آثار بجامانده از گذشته های کهن  و دیرین در جای جای منطقه ، نشانگر سکونت

اقوام مختلف دردوره باستان وپس ازاسلام می باشد.متاسفانه بدلیل عدم کاوشهای

علمی از سوی متخصصان و کارشناسان  میراث فرهنگی نمی توان به دوره های

دقیق تاریخی آن پی برد، امابراساس شواهدو باورهای عامیانه،مردم ساکن دراین

مناطق ،خورشید پرست بوده اند. هرچند این نظرات پایه ومبنای علمی ندارد ولی

مشاهده گورستانهای منطقه، مردم عامه مردم راباین باوررسانده است . گورهای

بسیار زیادی که در سراسرمنطقه پراکنده است ، نشانگرکثرت جمعیت ساکن درآن

بوده است . درون این گورها  استخوانهای فک و صورت ونیز جناق سینه  روبه

شرق، ازقسمت سربه سمت جنوب وازقسمت پا به سمت شمال قراردارد. البته در

قسمتهایی از منطقه گورهایی  وجود دارد که براساس موازین شرع اسلام مدفون

شده اند . با توجه به علایم وآثارموجود دیگری که درادامه بعرض خواهم رساند

می طلبد تامسولین ذیربط جهت حفظ تاریخ این آب وخاک ، توجه وتلاش بیشتری

مبذول دارند.

دیگرآثارموجود رامی توان به مسایل امنیتی،معیشتی واقتصاد وهنری تقسیم کرد:   

امنیتی: مکانی که جهت سکونت و زندگی انتخاب گردیده بگونه ای است که بدلیل

وجود دژهای  مستحکم وطبیعی ازضریب امنیتی بالایی برخورداربوده و بصورت

دولایه پوششی قراردارد. قسمت اول ،کوههای اطراف که ازچهارسمت، آنراچون

 نگینی دربرگرفته است. کوههایی که درسمت غرب وجنوب قراردارد از یک سو،

دارای پوشش سخره ای است.لازم بذکراست که تمامی این کوهها پوشیده ازجنگل

انبوه است و قسمتهای سخره ای آن غیرقابل عبوراست . بر بالای کوههای سمت

شمال غربی مکانهایی وجوددارد بصورت برجک های دیدبانی،و هنوزآثاری ازآن

پابرجااست. این برجکهابیشترباسنگ وخشت و چوب ساخته شده اند . مکانی بود

برای حراست و حفاظت  و ارسال خبر به مرکز جهت  جلوگیری ازحملات احتمالی

دشمن.درواقع مکان استقرارخبرچینان بوده است.

این مکان دارای نام محلی "چال کت" می باشد. وجود چنین دژها  ومحیط نظامی

نشان ازگستردگی جمعیت شهرنشینی وحاکمیت مقتدربرقوم ساکن درآن بوده است

قسمت دوم، وجود دره های بسیارعمیق دراطراف آبادی که دربعضی ازنقاط عمق

آن به بیش ازصد مترمی رسد این دره ها از سه طرف آبادی را در برگرفته است.

امروزه  اطراف تمامی این دره ها پوشیده ازدرخت های گوناگون است.(لازم بذکر

است در بخش معرفی طبیعت منطقه ازانواع مختلف درختان جنگلی درناحیه سخن

به میان خواهیم آورد).

معیشت واقتصاد: ازآثار وعلایم موجود، چنین برمی آید که مردم منطقه علاوه بر

اشتغال به دامداری وکشاورزی ازصنعت نیز بی بهره نبوده اند.

دامداری: قراین و شواهد موجود نشانگر دامداری گسترده درمیان مردم ساکن در

این نقطه بوده است.درفاصله چندکیلومتری محل اقامت مردم،جهت انتقال مایعات،

سفالهایی بصورت لوله درزمین حفرشده وامتداد آن به آبادی منتهی میگردید. بر

اساس باورهای مردم ساکن درمنطقه ،این عمل جهت انتقال شیر ازمحل نگهداری

احشام به محل سکونت آنها بود و این نگاه دو ر از واقعیت نیست. بدلیل اینکه با

وجود  سرچشمه هایی با  آب فراوان ودو رود  مهم دراطراف محل اقامت  مردم،

فرضیه انتقال آب  کاملا منتفی است .ودیگرآنکه چشمه موجود درمبداء نسبت به

چشمه های پایین دست،ازجوشش آب بسیارکمتری برخورداراست.نام محلی مکان

استقراراحشام "گزناسن" است.                                                          

کشاورزی:  از جمله مواردی که در این منطقه رونق  فراوان داشته است  مساله

کشاورزی است. البته معلوم نیست این امر در چه  دوره تاریخی  بوده است  ولی

گستردگی آن بدلیل وجود خرمنهای متعدد دراطراف محل که امروزه بعلت پوشش

جنگل آثاربسیار اندکی ازآن بجامانده است ، نشانگر رونق کشاورزی دربین اقوام

ساکن دراین منطقه بوده است.

صنعت:یکی از آثاربجامانده ازدوره کهن، وجود کوره های آهن است که درفاصله

چند کیلومتری آبادی امروزی  قرار دارد ود ر سالهای گذشته  بدلیل  رانش زمین

مقداری ازآهن انبارشده بصورت شمش ازدل زمین آشکارگردید.هانطورکه اشاره

شد بدلیل عدم کارکارشناسی نمی توان به دوره تاریخی آن پی برد.مردم ساکن در

منطقه باین مکان "بهاربن"میگویند.

هنری:  وجود سفالهای شکسته فراوان که  منقش به اشکال مختلف ازجمله گل و

گیاه،درخت،وحوش وطبیعت است،البته بالعاب کاری بسیار زیبا که امرو زه هنگام

شخم زمین های مزروعی سرازدل خاک برمی آوردو دیدگان هربیننده ای رامتحیر

ومجذوب خلاقیت دستان توانمند هنرنیاکان خودمیکند.ازجمله کارهای هنری مردم

آن روزگارمیتوان به حکاکی تصاویرحیوانات برروی صخره ها وسنگهانام برد که

در بعضی ازقسمت ها پابرجا است.نام محلی این منطقه را"منیا سنگ"می گویند.

گل تپه: یکی ازآثاربجامانده ازدوران کهن وجود"تپه"ای است با وسعت قریب به

هزار مترمربع که اوج ارتفاع آن نزدیک به پانزده متر می رسد . گرچه چگونگی

شکل گیری آن با نظر کارشناسی است ولی از آنجا که زمین های همجوارتا شعاع

زیادهموارومسطح بوده وهیچگونه چین خوردگی وجود ندارد لذاحدس وگمان بر

این است که شکل گیری این تپه بدست انسان صورت گرفته وازآن،جهت نیازهای

گوناگون استفاده میکردند.لازم بذکراست که تمام سطوح این تپه پوشیده ازدرخت

است.مردم ساکن دراین منطقه باین تپه "گل تپه" میگویند.

ازجمله آثارگذشتگان وجود حمامی است که فقط  قسمتهای جزیی ازآن باقی مانده

است ازآثاربجامانده آن چنین برمی آید که این حمام باتفاوت جزیی که ازحمام های

خزانه  دردهه های گذشته درایران  دارداز قدمت چندانی برخوردارنیست .

دریاچه خضرنبی:  درشمال غربی روستا دریاچه بسیار زیبا و دیدنی  قراردارد که

طول آن بیش ازصدمتر،عرض آن ازده الی سی متروعمق مانند عرض آن مختلف

است. این دریاچه ازتلاقی دوکوه واز آب چشمه های اطراف ونیزآب باران بوجود

آمده است. (البته در قسمت باورها وسنن مردم امروزی ساکن منطقه ، اعتقاداتی

نسبت به دریاچه وجود دارد که انشاءاله توضیح  مفصل آنرا به آن قسمت واگذار

می کنیم). نام محلی مکانی که دریاچه درآن قرار دارد "چال کت"است.

قسمت دوم

درادامه موضوع معرفی لزیرک، به مردم ساکن درآن منطقه پرداخته و اززوایای

گوناگون به آن می پردازیم.ازجمله می توان به: شروع دورهء سکونت،گاه شمار

و تاریخی که با آن زمان را می سنجند ، سنتها  وآداب و رسوم ، آیین های ویژه،

کشاورزی ومحصولات باغی وصیفی نام برد.

برخلاف این منطقه که ازقدمت دیرین برخورداراست ، ساکنین فعلی آن ازروستای

اطراف کوچ کرده و دراینجا ساکن شده اند. این مهاجرین  نوپا درابتدا با مشکلات

عدیده ای مواجه بودند. از جمله نزاع  با دیگر مدعیانی که  داعیه تصاحب برآنرا

داشته اند، و همین امرمنجر به درگیری خونینی گردید، که سالها خصومت وکینه

ورزی رابدنبال داشت.گروهی که درآنجا ساکن شدند پس ازتثبیت موقعیت خود در

حد اقل زمان دست به عمران وآبادی گسترده  وچشم گیری زدند. همانطور که در

ابتدای مطلب به عرض رسید.

"لزیرک" نامی است برای یک منطقه با  مساحت بسیار زیاد . ساکنین کنونی آن،

قسمتی را که برای سکونت انتخاب کرده اند ، همان مکانی است  که اقوام کهن و

باستان درآنجا سکنا داشته اند،ولی آنها برآن نام مستقل افزودند وآنرابدلیل اینکه

منطقه ای کهن،قدیمی وباستانی بوده است "کهنه ده"نامیدند.

مردم سخت کوش،پرتلاش،مستضعف اماامیدواربه آینده ،باکاروپشت کار،دراندک

زمان ممکن  صاحب منزل مسکونی ، زمین  مزروعی، باغات،معابرشکیل ومنظم

وهمینطوراماکن عمومی ازقبیل: مسجد،حمام، و بعدهامدرسه شدند. واین نبودجز

باتلاش،پشتکاروید واحده،تاجایی که روستاهای همجواردرعجب ازاین همه جهش

وجوشش این نسانهای سخت کوش، تحریک شده واقدام به احداث اماکن بهداشتی

و... نمودند.

زبان وتاریخ: مردم منطقه باگویش"طبری"سخن میگویند ومانند بسیاری ازمردم

ساکن در  دامنه سلسله  جبال البرز، از یک تاریخ  کهن و باستانی  برخور دارند.

براساس  تاریخ باستانی  تبری  (مازندرانی) ،  امسال  یعنی  سال 1385شمسی،

مصادف است  با  سال 1517 باستانی تبری  . شروع  سال باستانی تبری مرداد

ماه شمسی ومصادف با"فردینه ماه" تبری است . این  تاریخ  دارای12ماه و هر

کدام دارای سی روز بوده وپنج روزاول سال شمسی جزءهیچ یک ازماهها نبوده

وآن را"پتک"می گویند. چون بحث درباره علل و چگونگی پیدایش سال باستانی

تبری ، از حوصله  دوستان خارج است ، علاقمندان  را به کتب  تاریخی  گیلان  و

مازندران ،ازجمله کتاب  "آیین ها و باور داشتهای گیل  ودیلم"  وکتاب ارزشمند

"گاهشما رباستانی مردمان مازندران وگیلان" ارجاع  می دهم.

اسامی ماههای سال باستانی  طبری بدین قراراست:

ارکه ماه*:(arkemah).

دماه:((demah.

وهمنه ماه:( vahmenemah ).

این سه ماه ازماههای بهار بوده و شروع بهار از روز ششم فروردین است . پنج

روزاول"پتک"نام داردوجزیی ازماههای سال قرار ندارد.

نرزماه:(nerzemah).

فردینه ماه:(ferdinemah).

کرچه ماه:(kerchemah).

این سه ماه ازماههای تابستان  می باشد . همانطور که به عرض رسید  ماه  دوم

یعنی "فردینماه" آغازسال باستانی تبری است .

خرماه:(   . (kharemah

 تیرماه:(tiremah).

ملارماه:(   .(mellaremah

این سه ماه ازماههای پاییزمی باشد.

شرویرماه:((sharviremah.

میرماه:(miremah).

اونه ماه:((onehmah.

این سه ماه ازماههای زمستان می باشند.

*تذکردونکته ضروری است:

نکته اول: درگویش مردم منطقه حرف(ه) درآخرکلمه ماه نمی آید مثلا"ارکه ماه" 

را(ارک ما) میگویند.ودراینجا بخاطر تلفظ درست حرف  (ه) آمده است.

نکته دوم: نحوهء تلفظ ماهها  بر مبنای گویش مردم این روستا و منطقه  کجوراز

شهرستان نوشهرواقع درغرب مازندران است. درمناطق دیگرمردم هرسامان این

ماههارابه نحو دیگری تلفظ می کنند.مثلا درمنطقه "لاریجان"  آمل به "خرماه"

"هرماه"می گویند. همینطور درمناطق دیگری  چون دوهزاروسه هزار، دیلمات،

بندپی ،فیروزکوه،سوادکوه،دودانگه و چهاردانگه و...  ولی ازجهت زمان، تعداد

روزهای  ماه  و چهار فصل یکی است. وهمینطور در برگزاری آیین های ویژه بر

مبنای این ماهها شباهت زیادی دارند.

ادامه دارد.